Door het team ‘Nieuw-Zeeland’ dat de regionale ronde van de EOWijersprijs 2023 won, is met de ZB en ZWDelta op 15 mei 2024 een avond georganiseerd om een vervolg te geven aan het denken over de inrichting van de Zuidwestelijke Delta.
Vanuit het team van de Deltacommissaris vertelt Jos van Alphen dat er nog geen keuzes hoeven te worden gemaakt uit de scenario-richtingen van de consortia die studeren op de zeespiegelstijging: Beschermen open (zoals nu),Beschermen gesloten, Meebewegen (open zeearmen) of Zeewaarts (ringdijk in de Noordzee).
Een no-regretmaatregel is het om gebruik te maken van natuurlijke aanslibbing. “Waar kan dat gebeuren?” is de vraag uit de zaal. Jim van Belzen van het NIOZ, een van de opstellers van het winnende ontwerp, geeft aan dat natuurlijke aanslibbing alleen effectief is als je een polder (tijdelijk) openstelt voor de instroom van slib (wat wel een wisselpolder wordt genoemd). En bij buitendijkse aanslibbing (slik en schor).
De HZ-lector Resilient Deltas Teun Terpstra, van Friese afkomst, constateert dat de Zuidwestelijke delta de afgelopen eeuwen steeds meer is vastgelegd ten koste van de levende dynamiek: “De delta kan geen kant op”. Terpstra bepleit het openen van het gesprek over hoe we ons kunnen beschermen in een open delta, uitgaande van de belangrijke ecologische functie van delta’s. “De opvattingen hierover zullen verdeeld zijn; hoe zullen we daarmee omgaan?” Ervaring hiermee opdoen is van belang voor vele delta’s in de wereld, waarin de HZ met studenten en met onderzoekers actief is.
Anderen plaatsen het gesprek in de brede context van het vertragen van de klimaatverandering, waarvoor het nodig is om minder te vliegen, minder materiaal te gebruiken en minder vlees en zuivel te eten, anders te produceren en te bouwen:
- Er zijn door lokale experts plannen gemaakt voor het veranderen van de chemische processen bij Dow en Yara in de richting van circulair produceren. De gesprekken erover hebben nog geen resultaat. Er is blijkbaar meer tijd nodig om de directies te verleiden tot ander gedrag, dat ook in het belang is van henzelf, hun werknemers en afnemers.
- “Mijn vader kende nog de zee bij Veere, voor mij voelt het al wrang om nu een ‘vastliggend huis’ te kopen: moet het niet demontabel zijn om naar hoger gebied te verplaatsen als hier het water komt? Hoe zal mijn zoontje terugkijken op deze tijd?”
Oud-HZ-lector sociale innovatie Hans de Bruin zegt dat het omgaan hiermee aspecten heeft van een ‘rouwproces’!
Vanuit het nieuwe Delta Climate Center geeft hoogleraar Herman Kasper Gilissen aan dat meerdere flood-response-strategieën kunnen worden gecombineerd: op de ene plek sterke dijken en op de andere plek voorbereiden op evacuatie als het nodig is. Dat laatste gebeurt in Zeeland nog niet. De keuzen moeten voldoen aan criteria van rechtsstatelijkheid, democratie, ‘behoorlijkheid’ en moeten tot stand komen via bewustwording en participatie van de mensen die hier wonen en werken.
Joan Veldhuizen, wethouder van Goes, was geboeid door het ontwerpproces van een nieuwe brandweerkazerne: ze bracht veiligheids- én biobased-duurzaamheidsexperts bij elkaar. Dat waren twee werelden met heel verschillende talen. De verbindende architect maakte er een lerend proces van en betrok daarbij ook de kennis en ervaring van inwoners. ”Het gaat niet alleen om feiten en kennis; veel andere aspecten spelen een rol. Het sectorale – dat in ons zit – kan dan geleidelijk afbrokkelen.” Ze vreest dat de Zuidwestelijke Delta ‘hoog over’ werkt aan een nieuwe voorkeursstrategie en bepleit: “Doe het met een concreet project”.
In een gesprek met enkele deelnemers kon ik naar voren brengen hoe verbazend het is dat niet alle consortia, die studeren op de zeespiegelstijging, als opdracht meekregen om uit te gaan van het noodzakelijke herstel van de estuariene ecologische kwaliteiten van de delta. Dat is nog steeds nodig volgens de monitoringsrapporten over de Westerschelde. Na het Natuurpakket Westerschelde, dat meer dan twintig jaar geleden is ontwikkeld als eerste stapje en dat nu ongeveer is afgerond, is er geen nieuw groot natuurpakket ontwikkeld voor dit herstel. Natuurontwikkeling vraagt wel om draagvlak, dat pas ontstaat na betrokkenheid en inzicht.
Er zal daarom ook veel moeten worden gedaan aan versterking van de gemeenschapskracht in de Zeeuwse dorpen en steden, vanuit je inleven in het verleden – waarin mensen mét de zee leefden en werkten – en met het oog op de belangen van toekomstige generaties (onderdeel zijn van een levende en leefbare wereld) en de rechten van de natuur, die moet kunnen leven in de Scheldes en de Noordzee.
Bij de plenaire afsluiting riep Ro Koster, architect in het team van ‘Nieuw-Zeeland’, op tot een vervolg en regie op de verbreding van het gesprek. Wie gaat dat doen?
Nico Landsman, lid kernteam Rechten van de Scheldes