De tegenhanger van zeespiegelstijging is ‘landspiegelstijging’: een term uit het onderzoek van Teun Terpstra (HZ-UAS) en anderen. Waterkerende landschappen zijn soms buitendijks (als voorland van slik en schor) aanwezig en kunnen binnendijks (bijvoorbeeld als wisselpolder of natuurherstelmaatregel) worden gemaakt. Het landniveau stijgt dan mee met de zeespiegel, wat de kans op overstroming en de gevolgen ervan vermindert.
In co-creatieve processen in de Zak van Zuid-Beveland en bij Ritthem blijkt dat inwoners constructief meedenken over toekomstige veiligheid en landinrichting.
Het concept ‘landspiegelstijging’ werd gepresenteerd bij het VNSC Wetenschappelijk Scheldesymposium op 21 november 2024 in Middelburg. Nico Landsman doet verslag.
Er wordt meer gebruik gemaakt van ‘burgerwetenschap’, o.a. via waarneming.nl. Door onderzoekers wordt een model ontwikkeld om deze gegevens te valideren met systematisch verzamelde data. Hierdoor kunnen meer burgerdata op een betrouwbare manier worden ingezet.
Greg Fivash (Universiteit Antwerpen) e.a. stelden vast dat de Westerschelde een toename kent van de oppervlakte schorren met ongeveer 30 ha per jaar en dat deze ongeveer 1,2 cm per jaar hoger worden. Baggerwerken en de hogere getijden versterken dit proces, waarbij geulen verdiepen en zandplaten versteilen en op den duur verdwijnen. Het estuarium verandert van een meergeulensysteem naar één enkele geul tussen hoog opgeslibde schorren, zoals eerder bij de Seine is gebeurd.
Op sommige plaatsen is sedimentatie sterk bevorderd door de aanleg van strekdammen: op deze plekken waren veenbanken aan de oppervlakte gekomen: deze hebben een harde oppervlakte die ongeschikt is voor bodemdieren. Het gewenste effect trad op: meer bodemdieren in de ontstane slikken. Dit werkt echter verlanding van het estuarium in de hand zoals ook bij de Seine is gebeurd. Op andere plaatsen is juist schor afgegraven. Ook hier trad het gewenste effect op: in dit geval ontstond een grotere biodiversiteit met meer verschillende soorten schorrenplanten. (Jaco de Smit e.a.).
Er zijn zorgen over de toegankelijkheid van de Schaar van Valkenisse, die wordt bevaren door schepen met beperkte diepgang. Om hierop zicht te krijgen is de verandering in de morfologie in beeld gebracht. Er is goed te zien hoe veranderlijk deze is (Claire Jeuken, Deltares, e.a.).
Joost van Overbeeke (Instituut Natuur- en Bos Onderzoek) e.a. hebben in opdracht van Rijkswaterstaat vastgesteld dat steltlopers voor het vinden van voedsel baat hebben bij slibrijke bodems van laagdynamische slikken. Ze zijn vooral te vinden op lichtbolle platen en slikken in de buurt van locaties waar ze bij hoogtij kunnen verblijven.
Jim van Belzen (NIOZ) presenteerde onderzoek naar veerkrachtindicatoren voor een robuuste Westerschelde. Begroeiing van hoge slikken om zich tot schorren te ontwikkelen is kwetsbaar voor erosie. De factor ’tijd’ is doorslaggevend: krijgt een zaailing voldoende tijd om een pol te vormen, dan overschrijdt de begroeiing een kantelpunt. De pol is minder kwetsbaar voor erosie.
Van Belzen startte de discussie met de stelling: “We beschikken over voldoende kennis om no-regret maatregelen te implementeren die de robuustheid en veerkracht van het estuarium vergroten.” Nico Landsman, een van de initiatiefnemers van Rechten van de Scheldes, constateerde dat bij maatregelen de toegankelijkheid en veiligheid nog steeds voorop staan ten koste van de natuurlijkheid. Hij bepleitte het samenbrengen van onderzoeken van de natuurlijkheid met die van de toegankelijkheid en veiligheid. Het zou inmiddels mogelijk moeten zijn om – binnen de randvoorwaarden van een robuust natuurlijk systeem – te bepalen met welke maatregelen veiligheid en natuurlijkheid zoveel mogelijk bevorderd kunnen worden, zonder af te doen aan de toegankelijkheid.
Een voor de hand liggende oplossing is het maken van met de zeespiegelstijging mee opslibbende waterkerende landschappen op plaatsen waar geen voorland van slik en schor meer aanwezig is. Daarmee wordt de lange-termijn-veiligheid gediend en kan natuurherstel optreden. Wat nog ontbreekt is de politieke wil daarvoor, omdat dit landbouwgrond vergt als investering in (robuustere) waterveiligheid en natuurherstel.